«Եղիշե Չարենց»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 68 բայտ ,  6 տարի առաջ
չ
clean up, փոխարինվեց: : → ։ (68) oգտվելով ԱՎԲ
չ (clean up, փոխարինվեց: ն ՝ → ն՝ oգտվելով ԱՎԲ)
չ (clean up, փոխարինվեց: : → ։ (68) oգտվելով ԱՎԲ)
[[Image:Charents.jpg|thumb|right|Եղիշե Չարենց]]
 
'''Եղիշե Չարենց''' (իսկական անունը՝ '''Եղիշե Սողոմոնյան''', մարտի 13, [[1897]] - նոյեմբերի 27, [[1937]]), հայ անվանի բանաստեղծ:բանաստեղծ։
 
==Քաղվածքներ==
*Մեծերը ուշ-ուշ են գալիս, բայց ոչ ուշացած<ref>{{cite book |title=Դաստիարակչական Մտքերի Հայկական Գանձարան|editor=Ա.Մ. Մանուկյան և Մ.Մ. Մանուկյան|publisher=Զանգակ-97 հրատարակչություն|ISBN=99930-2-276-4|year=2001|page=18}}</ref>:։
*Մեծերը փառքի հետևից չեն վազում:վազում։ Փառքն ինքն է փնտրում նրանց ու գտնում<ref>{{cite book |title=Դաստիարակչական Մտքերի Հայկական Գանձարան|editor=Ա.Մ. Մանուկյան և Մ.Մ. Մանուկյան|publisher=Զանգակ-97 հրատարակչություն|ISBN=99930-2-276-4|year=2001|page=37}}</ref>:։
*Այգը բացվեց աշխարհում, երբ դու դեռ քերթող էիր լոկ,-<br>Այժմ կեսօր է արդեն,- ժա'մ է դառնաս իմաստուն<ref name="Եղիշե Չարենց">[http://www.eutyun.am/S/1/ABOUT/ABOUT.htm Ճանաչիր ինքդ քեզ ու քո էությունը]</ref>:։
*Դարը մեզ մուրհակ է տալիս,- բայց այդ փակ մուրհակի հատուցումը<br>Սերունդնե՛րն են ճշտում ապագա- և շատե՜րն են սնանկ հռչակվում<ref name="Եղիշե Չարենց"/>:։
* [[Հայերեն|Մեր լեզուն]] ճկուն է ու բարբարոս,<br/>Առնական է, կոպիտ, բայց միևնույն պահին<br/>Պայծառ է նա, որպես մշտաբորբոք փարոս,<br/>Վառված հրով անշեջ դարերում հին:հին։
* Գեղեցիկի զգացողությունը գրողի տաղանդի մի մասն է:է։ Առանց դրա՝ իսկական գրող չկա<ref name="Գնահատ90">Վ. Սահակյան, Ռ. Ներսիսյան, Գնահատանքի խոսքեր հայոց մեծերի մասին, Երևան, 2005, էջ 90:</ref>:։
* Դասագրքում տեղ գտնող հատվածը գեղեցիկ մղումներ տալու հետ միասին պետք է գտնվի արվեստի բարձր աստիճանի վրա:վրա։ Սա է հիմնականը<ref name="Գնահատ90" />:։
* Դասագիրքը մշակում է աշակերտի ճաշակը, զարգացնում է սեր դեպի լեզուն, ոճը, գեղեցիկի ըմբռնումը:ըմբռնումը։ Աշակերտը պետք է կլանվի բովանդակությամբ, համակվի գաղափարով, բայց և պետք է հասկանա պատկերը, հիանա անսպասելի, դիպուկ գտնված համեմատությամբ<ref name="Գնահատ90" />:։
* Ինքս ոչինչ չեմ գրել և չեմ գրում մանուկների համար, որովհետև դա համարում են ԼՈՒՐՋ գործ, որ պահանջում է հատուկ աշխատանք և ժամանակ:ժամանակ։ Եթե երբևիցե ազատ լինեմ ընթացիկ աշխատանքներից, կփորձեմ գրել<ref>Վ. Սահակյան, Ռ. Ներսիսյան, Գնահատանքի խոսքեր հայոց մեծերի մասին, Երևան, 2005, էջ 90-91:</ref>:։
* Եվ ես՝ որպես հայ գրող, պատկանում եմ «փոքր» ազգության և գիտեմ, որ եթե իմ ստեղծագործական գործունեությունը հոգեբանորեն սահմանափակեմ ազգային ներփակված շրջանակներում, ապա շատ ողորմելի կլինի նրա դիապազոնը և ազդեցության ոլորտը<ref name="Գնահատ91">Վ. Սահակյան, Ռ. Ներսիսյան, Գնահատանքի խոսքեր հայոց մեծերի մասին, Երևան, 2005, էջ 91:</ref>:։
* Որքան էլ փոքր լինի մի ժողովուրդ և նրա գրականությունը, վերջինս չի կարող չունենալ ինքնատիպ, եզակի և անկրկնելի նրբերանգը, այն, որ հատուկ է միմիայն տվյալ գրականությանը և նրա լավագույն ներկայացուցիչներին... Որպես օրինակ ես վերցնում եմ հայկական պոեզիան՝ նրա անցյալով և ներկայով<ref name="Գնահատ91"/>...
* Եվ ես տեսնում եմ, որ այնպիսի վարպետներ, ինչպիսիք են մեր միջնադարյան աշխարհիկ բանաստեղծները՝ «այդ հանճարեղ ճորտերը», չի կարելի գտնել ուրիշ մի գրականության մեջ, իհարկե, ոչ թե նրանց հանճարեղության, այլ գույների ու երանգների, ձևի ու նյութի մշակման ինքնատիպության իմաստով<ref name="Գնահատ91"/>::։։
* Եթե թշնամիներս հավանում են իմ արած քայլը, նշանակում է՝ ես սխալվել եմ<ref name="Գնահատ91"/>:։
* Պոեզիան էլ կռիվ է, բա ի՛նչ... Գրողը պետք է ամեն ձևով գրի և արտահայտի իրեն<ref name="Գնահատ91"/>:։
* Աշխարհում չկա ավելի դաժան բան, քան անճաշակ մարդուն լավ ստեղծագործության արժեքը հասկացնելը<ref name="Գնահատ91"/>:։
 
== Քաղվածքներ Չարենցի մասին==
* Ասուպի նման ծնվեց ու մի ակնթարթում կիզվեց Չարենց մահկանացուն:մահկանացուն։ Բայց հոգու լույսը հավերժաբար մնաց ու գնալով պայծառանում է:է։
:...Չարենց անունը դարձել է մեր խղճի ու արժանապատվության խորհրդանիշը: Ու քանի դեռ շարունակվում է Նաիրյան պատմությունը, այդ անունը ժողովուրդը միշտ էլ կպարզի իբրև դրոշ... Չարենցը լեգենդ էր<ref name="Գնահատ86">Վ. Սահակյան, Ռ. Ներսիսյան, Գնահատանքի խոսքեր հայոց մեծերի մասին, Երևան, 2005, էջ 86:</ref>...
::''[[Մարտիրոս Սարյան]]''
 
* Այսօր, հատկապես առայժմ, գոնե Եղիշե Չարենցն՝ իսկական պոետը կովկասահայ իրականության մեջ<ref name="Գնահատ86"/>:։
::''[[Վահան Տերյան]]''
 
* ...Չարենցը խոհուն, զարգացած, մեծ էրուդիցիայի տեր անձնավորություն էր, անհանգիստ բնավորությամբ, ըմբոստ ու եռուն:եռուն։ Բոլոր ազգերի գրականությունները գիտեր, լավ ճանաչում էր և մեծ ճաշակի տեր էր:էր։ Ինձ վրա մեծ տպավորություն թողեցին նրա «Դանթեական առասպելը» և «Տաղարանը»... «Ես իմ անուշ Հայաստանին»<ref name="Գնահատ86"/>:։
* ...Հայ տառերով, հայ բառերով այդպիսի բանաստեղծություն չի գրված՝ հայրենասիրության տեսակետից:տեսակետից։ Դա եզակի, աննախընթաց բան է<ref name="Գնահատ86"/>:։
* ...Չարենցը Հոկտեմբերյան սոցիալիստական էպոխայի ամենամեծ բանաստեղծն է հայ գրականության մեջ, և նա բազմակողմանի կերպով ազդեց հայ գրականության վրա:վրա։ Նա ինչ որ տվեց, դա մի անմահ կոթող է հայ գրականության մեջ<ref name="Գնահատ86"/>:։
::''[[Ավետիք Իսահակյան]]''
[[Պատկեր:Charents statue Charentsavan.jpg|ձախից|մինի]]
 
* Չարենցն անպայման տաղանդ է, նա բարձրանում է, ավելի խոշոր ու մեծ դառնում<ref name="Գնահատ86"/>:։
::''[[Ալեքսանդր Մյասնիկյան]]''
 
* ...Մեր գրականությունը իսկապես առաջ շարժող գրողները քիչ են հայտնի:հայտնի։ Հիշենք Չարենցին:Չարենցին։ Ոչ միայն Հայաստանի, այլև ամբողջ Միության մասշտաբով այդ խոշորագույն բանաստեղծը գրեթե անծանոթ է ռուս ընթերցողների լայն շրջանին<ref name="Գնահատ86"/>:։
::''[[Ակսել Բակունց]]''
 
* Չարենցը ուժի բանաստեղծ էր:էր։ Համեմատական և խիստ բնական հանգստի պահերն իսկ նրա համար հավասար էին մահվան:մահվան։ Այդ պատճառով էլ նրա գրական ամբողջ կյանքը նման է վազքի՝ մի հանգրվանից դեպի մյուսը:մյուսը։ Նա, ինչ խոսք, կառուցել է նաև վանքեր ու բերդեր:բերդեր։ Բայց, ընդհանրապես, նա շինարարն է ԻՋԵՎԱՆԱՏՆԵՐԻ:ԻՋԵՎԱՆԱՏՆԵՐԻ։ Ընստ որում, այդ իջևանատները նա շինում էր այլոց համար, որովհետև ինքն իր իսկ իջևանատներում ընդամենը գիշերում էր, որովհետև շտապում էր կառուցել նոր իջևանատուն:իջևանատուն։ Այս իմաստով՝ նա «զարմանալի թեթև, զարմանալի անփույթ»-ի մեկն էր՝ մի զուտ մոցարտյան կամ պուշկինյան բնավորություն:բնավորություն։
:Մոցարտյան կամ պուշկինյան բնավորության տակ ընդգծելու համար ասենք նաև, որ Չարենցը ՇԱՏ ԷՐ ՏԱՐԵՑ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ԺԱՄԱՆԱԿ ԵՎ ՇԱՏ ԷՐ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՏԱՐԵՑ ՕՐԵՐԻՆ: Ժամանակի նախօրինակ անզգացողությունը հատուկ է միայն նրանց, ովքեր հենց իրենք մարմնավորված ժամանակ են<ref name="Գնահատ87">Վ. Սահակյան, Ռ. Ներսիսյան, Գնահատանքի խոսքեր հայոց մեծերի մասին, Երևան, 2005, էջ 87:</ref>:
::''[[Պարույր Սևակ]]''
 
* Եղիշե Չարենցը՝ ղարսեցի այդ գանգրահեր թխաչյա տղան, հասնելով լիրիկայի ամպամերձ բարձունքններին, իր յուրաքանչյուր տողով, իր սրտի յուրաքանչյուր թելադրանքով պատկանում է հարազատ հայ ժողովրդին:ժողովրդին։ Լինելով մեծ Հոկտեմբերի զավակ, նրա զինվորն ու բանաստեղծը՝ Չարենցը պատկանում է հայրենիքի բոլոր ժողովուրդներին, ամբողջ աշխատավոր մարդկությանը:մարդկությանը։ Չարենցի զրնգուն բանաստեղծությունները կհնչեն անդադար<ref name="Գնահատ87"/>:։
::''Ա. Սուրկով''
 
* Վառվեց ու գնաց:գնաց։
:Այդպես եղավ այդ զարմանալի ինքնատիպ, զարմանալի մեծ բանաստեղծը, մեր փոթորկաշունչ դարի շռնդալից երգիչը, Կարս քաղաքի անտաշ քարե մի տնակում ծնված ու մեր սերնդի աչքերի առաջ վսեմ լեգենդ դարձած Եղիշե Չարենցը<ref name="Գնահատ87"/>:
::''[[Խաչիկ Դաշտենց]]''
 
* Հայ ժողովուրդը դարեր է ապրել, որ Չարենցի նման հսկա է երկնել<ref name="Գնահատ87"/>:։
::''[[Արսեն Տերտերյան]]''
 
* ...Նրա պոեզիան փոխվեց հենց իր հայրենիքի պես:պես։ Հենց Չարենցի մոտ է, որ ամենից առաջ պոեզիայում երևացին Հայաստանի նոր մարդիկ<ref name="Գնահատ87"/>:։
::''[[Լուի Արագոն]]''
 
* Նա բազում գետեր ու առուներ է ընդունել իր մեջ և վերածվել է մի վիթխարի ջրվեժի, որ կոչվում է Չարենց:Չարենց։ Նա համագումարն է արևելահայ, ռուսական, ապա համաշխարհային պոեզիայի լավագույն տրադիցիաների:տրադիցիաների։ Այս ամենով հանդերձ Չարենց է, գրական շեշտված, մեծ անհատականություն, էպոխայի նշանավոր երևույթ<ref name="Գնահատ87-88">Վ. Սահակյան, Ռ. Ներսիսյան, Գնահատանքի խոսքեր հայոց մեծերի մասին, Երևան, 2005, էջ 87-88:</ref>:։
::''[[Գուրգեն Մահարի]]''
 
* Եղիշեն նրանցից է, որ բացի իր ժամանակինը լինելուց՝ բացատրությունն ու այդ ժամանակի տեսանելի և շոշափելի մարմնացումը եղավ:եղավ։ Հին դարերում նման մարդկանց մարգարե էին անվանում:անվանում։
:Եղիշեի նման հոգիները ասուպների նման են, գալիս են անհայտության խորքերից և մի կարճ րոպե շանթարձակ լույսով ողողելուց հետո իրենց ճանապարհը անհետանում են նույն հեռուներում, որտեղից եկել են: Նման տեսնողներից էր Դանթեն<ref name="Գնահատ88">Վ. Սահակյան, Ռ. Ներսիսյան, Գնահատանքի խոսքեր հայոց մեծերի մասին, Երևան, 2005, էջ 88:</ref>:
::''[[Վահրամ Փափազյան]]''
::''[[Վիլյամ Սարոյան]]''
 
* ...«Ես իմ անուշ Հայաստանին», ավելի շուտ, բոլոր մասշտաբներից դուրս պաննո է:է։ Պաննո՝ հասցված ժողովրդական էպոսի աստիճանին:աստիճանին։ Դա անհիշելի ժամանակներից եկող Հայասա-Ուրարտու-Արմենիա երկրի համապարփակ պաննո-դիմանկարն է:է։
:Դա մեր ազգի կենսագրության ու վարքի կենդանի արտացոլանքն է, մեր կրած տառապանքների ու փայփայած իդեալների, մեր անկումների ու վերելքների ենթակա մեր ճակատագրի ու անմեռ մնալու մեր ձգտման գեղարվեստական սինթեզն է ու բյուրեղացումը:
:Այդպիսի մի երկ աշխարհ բերելու համար պետք էր ամենաքիչը կիսաստված լինել<ref name="Գնահատ88-89">Վ. Սահակյան, Ռ. Ներսիսյան, Գնահատանքի խոսքեր հայոց մեծերի մասին, Երևան, 2005, էջ 88-89:</ref>:
::''[[Մարտիրոս Սարյան]]''
 
* Նա ապրում էր մեր ժամանակակիցների հետ և մեջ... Բայց միաժամանակ նա նրանց մեջ միակն էր, որ ապրում էր նաև ապագայում և անցյալում:անցյալում։
:Չարենցը հեղափոխության ոչ միայն մեծատաղանդ երգիչն էր, այլև մեծատաղանդ հեղափոխական էր երգի մեջ: Դա պաշտոնների համատեղություն չէր, այլ տարերքների համընկնում:
:Հեղափոխությունը նրա համար ոչ թե կեցվածք էր, ինչպես շատերի համար, այլ պարզապես կեցություն<ref name="Գնահատ89">Վ. Սահակյան, Ռ. Ներսիսյան, Գնահատանքի խոսքեր հայոց մեծերի մասին, Երևան, 2005, էջ 89:</ref>:
::''[[Պարույր Սևակ]]''
 
* ...Մեծ բանաստեղծի ստեղծագործական ուղիները երբեք նման չեն քանոնով քաշված ուղիղ գծերի:գծերի։ Այդ ճանապարհները ամենից ավելի հիշեցնում են հորիզոնով ձգվող լեռնաշղթաների վայրիվերումները՝ կատարներ, խորություններ ու անդունդներ:անդունդներ։
:Եղիշե Չարենցի ստեղծագործական լեռնաշղթայում այդ կատարներն ու խորությունները, թռիչքներն ու անդունդները շատ են ընդգրկված<ref name="Գնահատ89"/>:
::''[[Վահագն Դավթյան]]''
::''[[Գառնիկ Ադդարյան]]''
 
* Չարենց մեծագույն դեմքերեն էր մեր ազգային բանաստեղծության և մեծագույն քերթողն էր Խորհրդային Հայաստանին, այնքան ջերմ հայրենասեր, որքան համոզված համայնավար հեղափոխական երգիչ<ref name="Գնահատ89"/>:։
::''[[Արշակ Չոպանյան]]''
 
* Չարենց այն նոր գրողն էր, որ ցեղային ու համամարդկային ձգտումներն ու աշխարհայացքները կուզե իր գործին մեջ միացնել:միացնել։ Կարելի է ըսել, որ այդ կարգի հայ գրողներուն ամենատիպիկն է<ref name="Գնահատ89"/>:։
::''[[Վահան Թեքեյան]]''
 
* Մեր առջը մի գործ է («Երկիր Նաիրի»), որը ստեղծված է գոգոլյան ռիթմով. եթե պոեմ, համենայն դեպս, էպոս, որը հայ գրականության համար բացառիկ գրական նշանակություն ունի<ref name="Գնահատ89"/>:։
::''[[Մարիետա Շահինյան]]''
 
* Ինձ թվում է, որ խորհրդային գրականության, խորհրդային պոեզիայի առաջին հիմնադիրների մեջ է նա՝ մեծատառով գրվող այդ բանաստեղծը:բանաստեղծը։ Նրա խիստ ուժեղ տաղանդը երևում է և՛ կերպարի կերտման, և՛ թեմայի լայնության, և՛ նրբարվեստ լիրիկայի, և՛ իր Նաիրի երկրի անցյալի ու ապագայի մասին արած խորհրդածությունների մեջ<ref name="Գնահատ89-90">Վ. Սահակյան, Ռ. Ներսիսյան, Գնահատանքի խոսքեր հայոց մեծերի մասին, Երևան, 2005, էջ 89-90:</ref>:։
* Նրա բանաստեղծական բերքը հիանալի է:է։ Նրա բանաստեղծություններն ու արձակը, իրավամբ, մտան համաշխարհային գրականության մեջ<ref name="Գնահատ90"/>:։
::''[[Նիկոլայ Տիխոնով]]''
 
3265

edits