Տրիստանի և Իզոլդայի սիրավեպը

«Տրիստանի և Իզոլդայի սիրավեպը», 20-րդ դարի սկզբին ֆրանսիացի գիտնական Ժոզեֆ Բեդիեի կողմից «Տրիստան և Իզոլդա» սիրավեպի տարբեր մշակումների օգնությամբ վերականգնված և վերաշարադրված ստեղծագործություն։ Հայերեն հրատարակվել է 1958 թվականին։

Տրիստանի և Իզոլդայի սիրավեպը» գրքի 1981 թվականի հայերեն հրատարակության շապիկը

«Տրիստան և Իզոլդա» սիրավեպը համարվում է միջնադարյան և նոր ժամանակների արեմտաեվրոպական գրականության հուշարձան։ Ունի կելտական ծագում (Դրուստան և Եսսիլտ)։ Սյուժեի հիմքում Կոռնուելի թագավորի կնոջ՝ Իզոլդայի ողբերգական սերն է իր ամուսնու զարմիկի՝ ասպետ Տրիստանի հանդեպ։ Առաջին անգամ մշակել են ֆրանսիացի բանաստեղծները, այդ թվում՝ Բերուլը և Թոմասը (XII դ․ 70-ական թթ․)։ Թոմասի երկը XIII դ․ սկզբին վերամշակել է էլզասցի Գոտֆրիդ Ստրասբուրգցին։ Հայտնի են սիրավեպի մի շարք հետագա մշակումներ՝ անգլերեն, իտալերեն, իսպաներեն (բոլորը XIII դ․), չեխերեն (XIV դ․), սերբերեն (XV դ․) և բելոռուսերեն (XVI դ․)։ Ռոմանտիզմի շրջանում այդ սիրավեպի հիման վրա գրվել են Ա․ Շլեգելի, Վ․ Սկոտի, Կ․ Իմերմանի պոեմները, Ռ․ Վագների օպերան (բեմ․ 1865)[1]։

ՔաղվածքներԽմբագրել

  • Բայց Բլանշֆլյորը լսել անգամ չէր ուզում։ Երեք օր սպասեց՝ զսպելով սիրելի տիրոջ հանդեպ տածած տենչանքը։ Չորրորդ օրը լույս աշխարհ բերեց մի տղա և գրկելով նրան՝ ասաց.
— Որդյակ իմ, վաղուց ի վեր ցանկանամ էի քեզ տեսնել և ահա տեսնում եմ ամենագեղեցիկ արարածը, որպիսին երբևէ ծնել է կինը։ Տխուր է իմ երկունքը, տխուր է քեզ գուրգուրող իմ առաջին ժպիտը և միայն քեզ համար է, որ տխրում եմ ես մեռնելիս։ Ու քանի որ դու աշխարհ եկար տխրությունից, թող քո անունը լինի Տրիստան։
  • Բայց Տրիստանը, որ գիտեր և՛ գեղեցիկ խոսել, և՛ տեղին լռել, խորամանկորեն պատասխանեց...
  • — Թագուհի,— ասաց Տրիստանր,— քիչ է ժամանակը։ Բայց անկասկած կկարողանաք ինձ բուժել երկու օրում։ Ես Իզոլդային նվաճեցի՝ վիշապին սպանելով, գուցե հետո նրան տիրանամ՝ հաղթելով արքունի արդարադատության նախարարին։
  • Հետո համբուրեց հյուրի շրթունքներն ի նշան հաշտության, և նրան զգեստավորեց շքեղ հանդերձանքով։
  • Սիրահարները չէին կարող ոչ ապրել, ոչ մեռնել միմյանցից հեռու։ Իրարից անջատված՝ դա ոչ կյանք էր, ոչ էլ մահ, այլ կյանք ու մահ միաժամանակ[2]։
  • Ես ուզում եմ տառապել այնքան ժամանակ, ինչքան դու ես տառապելու[2]։
  • Արդյոք ես նույնպես չե՞մ մոռանալու երբևիցե նրան, ով ինձ մոռանում է… [2]
  • Կանացի զայրույթն ահարկու է, և թող ամեն ոք զգուշանա դրանից։ Նրան, ում կինը սիրել է ամենից ավելի, նրանից վրեժ է լուծում ամենայն դաժանությամբ։ Կանայք շուտ սիրահարվում են, շուտ էլ ատում են, և եթե թշնամանք սկսվեց, տևում է շատ ավելի երկար, քան բարեկամությունը։ Սերը չափավորել՝ նրանք այդ կարողանում են, բայց ատելությունը՝ ոչ ամենևին[2]։
  • Մոլեգնությունը քաջություն չէ[2]։
  • Մի օր սիրելիս, մենք միասին կգնանք այն երջանկավետ երկիրը, որտեղից ոչ ոք չի վերադառնում։ Այնտեղ ճերմակ մարմարից դղյակ է կառուցված, որի հազար լուսամուտներից յուրաքանչյուրի վրա վառվող մոմ է շողշողում, ամեն լուսամուտի մոտ ասքասաց կա, որ նվագում ու երգում է մի անվախճան մեղեդի։ Արեգակն այնտեղ չի փայլում, և, սակայն, ոչ ոք չի կարոտում նրա լույսը. դա ապրող մարդկանց երջանիկ երկիրն է…[2]
  • Բայց գիշերվա ընթացքում Տրիստանի գերեզմանից աճեց կանաչ ու տերևաշատ մի մամխի՝ ճյուղավորումները ջլուտ ու ծաղիկները հոտավետ, բարձրացավ մատուռի վրայռվ ու խրվեց Իզոլդայի գերեզմանի մեջ։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, էջ 107
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Ժոզեֆ Բոդիե «Տրիստանի և Իզոլդայի սիրավեպը»։ Grqamol.am (նոյեմբերի 25, 2014 թ.)։ Վերստացված է՝ սեպտեմբերի 18, 2015 թ.։


ԱղբյուրներԽմբագրել